Elektrik Panosu
Elektrik Panosu
Elektrik Panosu (Dağıtım Panosu) Nedir? Detaylı Teknik Rehber
Elektrik panosu (ya da yaygın adıyla Elektrik dağıtım panosu), bir yapıya veya tesise gelen Elektrik enerjisinin güvenli, düzenli ve kontrollü bir şekilde farklı devrelere/alanlara dağıtılmasını sağlayan en kritik ekipmandır. Kısaca: “Elektriğin kalbi ve beyni” diyebiliriz.
Modern binalarda, fabrikalarda, alışveriş merkezlerinde, hastanelerde hatta müstakil evlerde bile olmazsa olmazdır. Yanlış veya yetersiz tasarlanmış bir Pano, kısa devre, yangın, Elektrik çarpması ve büyük maddi hasarların başlıca sebeplerinden biridir.
Elektrik Panosunun Temel Görevleri
- Elektrik enerjisini ana girişten alıp güvenli şekilde dağıtmak
- Aşırı akım, kısa devre ve kaçak akım durumlarında korumak
- Elektrik tüketimini ölçmek ve takip etmek
- Arıza durumunda ilgili devreyi izole etmek
- Bakım ve müdahale kolaylığı sağlamak
- Elektrik sisteminin genel kontrol merkezi olmak
Elektrik Panosu Çeşitleri (En Yaygın Sınıflandırma)
| Sıra | Pano Türü | Kullanım Alanı | Tipik Gerilim Seviyesi | Boyut / Özellik |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ana Dağıtım Panosu (ADP) | Bina/tesis girişi, trafo çıkışı | Alçak Gerilim (≤1kV) | Geniş, yüksek akım, çok çıkışlı |
| 2 | Tali / Kat Dağıtım Panosu | Katlar, bölümler, daireler | Alçak Gerilim | Orta-küçük boyut, çok grup çıkışı |
| 3 | Sayaç Panosu | Elektrik ölçümünün yapıldığı giriş panosu | Alçak Gerilim | Sayaç + ana şalter + sigorta |
| 4 | kompanzasyon panosu | Reaktif güç düzeltme (güç faktörü iyileştirme) | Alçak Gerilim | Kondansatör bankası + röle + kontaktör |
| 5 | Aydınlatma Panosu | Sadece aydınlatma devreleri | Alçak Gerilim | Çok sayıda küçük grup çıkışı |
| 6 | Motor Kontrol Merkezi (MCC) | Endüstriyel motor gruplarının kumandası | Alçak Gerilim | Çekmeceli, çok motorlu, PLC uyumlu |
| 7 | Orta Gerilim Hücreleri | Trafo öncesi/sonrası 6-36 kV seviyesi | Orta Gerilim | SF6 veya vakum kesici, çok pahalı |
| 8 | Şantiye Panosu | İnşaat şantiyeleri, geçici tesisler | Alçak Gerilim | Taşınabilir, kaba, yüksek IP koruması |
| 9 | Modüler Duvar Tipi Pano | Daire içi, küçük işletmeler | Alçak Gerilim | Kompakt, raylı, kolay genişletilebilir |
Türkiye’de konutlarda en çok karşılaşılan kombinasyon: Sayaç Panosu → Ana Dağıtım Panosu → Kat / Daire Tali Panoları
Bir Elektrik Panosunda Bulunan Başlıca Elemanlar ve Görevleri
| Eleman | Sembol / Görsel İşareti | Ana Görevi | Günümüzde En Yaygın Kullanılan Türü | Not / Dikkat Edilecek Husus |
|---|---|---|---|---|
| Ana Şalter / Yük Ayırıcı | Büyük kırmızı saplı şalter | Tüm tesisin enerjisini tek noktadan aç/kapa | Kompakt Şalter (MCCB) veya Açık Tip ACB | Genelde 100-4000A arası seçilir |
| Otomatik Sigorta (MCB) | Küçük tek/üç fazlı minyatür | Aşırı yük ve kısa devre koruması | C eğrisi 6-63A arası | Her grup için ayrı ayrı |
| Kaçak Akım Rolesi (RCD/RCCB) | Δ sembolü | İnsan hayatını korur (30 mA), yangın koruması (300 mA) | Tip A / Tip AC / Tip F | Kaçak → anında keser, test butonu mutlaka olmalı |
| Sigorta (NH – Bıçaklı) | Büyük dikdörtgen blok sigortalar | Çok yüksek akımlarda yedek koruma | gG – aM tipi | Artık yavaş yavaş MCB ile yer değiştiriyor |
| Busbar (Bakır Bara) | Kalın bakır levhalar | Elektriği tüm çıkışlara düşük kayıpla taşımak | 20×10 – 100×10 mm arası | İzoleli veya çıplak olabilir |
| Elektrik Sayaç(lar) | Dijital / Mekanik sayaç | Tüketimi ölçmek | Çift yönlü, uzaktan okunabilir (Akıllı sayaç) | Aktif + Reaktif ayrı ayrı olabilir |
| Ampermetre – Voltmetre | Analog / Dijital göstergeler | Anlık akım ve gerilim takibi | Dijital multimetre veya ayrı göstergeler | CT (akım trafosu) ile bağlanır |
| Kompanzasyon Kondansatörü | Silindirik kutular | Reaktif gücü azaltır, cezayı önler | Otomatik kontaktörli sistem | Genelde 12-14 kademeli |
| Klemens | Ray üstü küçük bağlantı kutuları | Kabloları düzenli ve güvenli bağlamak | Vida veya yaylı tip | Çoğu hata buradan kaynaklanır! |
| Nötr – Toprak Bara | Yeşil-sarı ve mavi baralar | Topraklama ve nötr iletkenlerini toplamak | Çift vida veya delikli tip | Toprak barası mutlaka bakır olmalı |
| Aydınlatma / Priz Lambası | Küçük LED lamba | Pano içi aydınlatma + kapı açıkken yanması | 230V veya 24V beslemeli | Çok faydalı ama unutulabiliyor |
Montaj ve Yerleşimde Dikkat Edilecek Temel Kurallar (2025 Türkiye Uygulamaları)
- IP Koruma Sınıfı → İç mekân kuru yer için min. IP31-IP43, nemli ortam için IP54-IP65
- Yükseklik → Ana şalter sapı yerden 0,8 – 2,0 m arasında olmalı (ergonomi)
- Etiketleme → Her devre ve kesici mutlaka net etiketlenmeli (ör: “Salon Prizleri – 16A”)
- Çalışma Mesafesi → Önünde min. 80-100 cm boşluk (EPDK ve İş Sağlığı yönetmeliği)
- Topraklama → Pano gövdesi ve tüm metal aksam mutlaka <0,1 Ω topraklamaya bağlanmalı
- Kablo Düzeni → Kablolar kablo bağı + kablo kanalı ile düzenli tutulmalı, faz-nötr-toprak ayrımı net olmalı
- Havalandırma → Büyük panolarda ısı hesaplaması yapılmalı, gerekirse fan konulmalı
- Yetki → Montaj ve değişiklik yetkili Elektrik mühendisi/Elektrik teknisyeni tarafından yapılmalıdır
Hızlı Özet Tablosu – “Hangi Pano Nerede Kullanılır?
Konut (Daire) → Modüler Pano + Kaçak akım + 10-16A MCB'ler
Müstakil Ev → Sayaç + Ana Pano + Tali panolar
Küçük İşyeri → Ana Pano + Kompanzasyon (genelde 50-150 kVA)
Orta-Büyük Fabrika → Ana Dağıtım + MCC + Kompanzasyon + Tali panolar
Hastane / AVM → Çift beslemeli + UPS'li + Çoklu yedekli panolar
Şantiye → IP65-67, taşınabilir, kaba tip PanoElektrik panosu doğru tasarlanıp, düzenli bakımı yapıldığında onlarca yıl sorunsuz çalışabilir. Ancak ihmal edildiğinde ise ilk büyük arızada yangın, can kaybı veya milyonlarca liralık hasar ortaya çıkabilir.
Unutmayın: “İyi bir Elektrik panosu; sessiz, soğuk ve düzenli olanıdır.” 😊
Güvenli Elektrik tesisleri dilerim!
